Thúc đẩy chuyển giao, làm chủ công nghệ nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia

"Về đích" cùng các đạo luật lớn

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang đặt ra yêu cầu cấp bách trong nâng cao năng lực công nghệ nội sinh, thúc đẩy chuyển giao, làm chủ và ứng dụng công nghệ hiện đại, một trong những trụ cột quan trọng mà Nghị quyết số 57-NQ/TW đã nhấn mạnh.

Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển thị trường KH&CN (Ảnh: TTXVN).

Thông tư số 11/2026/TT-BKHCN được xây dựng trong kế hoạch tổng thể nhằm thể chế hóa các quy định mới của Quốc hội. Do vậy, Thông tư đóng vai trò "mắt xích" bảo đảm sự đồng bộ giữa các luật lớn, như: Luật KHCN&ĐMST và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ. Qua đó, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển thị trường KH&CN.

Tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ, các quy định mới đã mở rộng không gian chính sách theo hướng khuyến khích hoạt động chuyển giao và làm chủ công nghệ. Nhà nước quy định về hình thức thể hiện quyền sở hữu và quyền sử dụng công nghệ, góp vốn bằng công nghệ. Nhà nước tự động giao quyền sở hữu công nghệ tự định đoạt, tự thỏa thuận về giá trị cho tổ chức tạo ra công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước.

Nhà nước mua và phổ biến công nghệ phục vụ cho mục đích nghiên cứu ứng dụng phục vụ xã hội công ích. Quy định trường hợp bắt buộc chuyển giao công nghệ phù hợp với luật pháp và các yêu quốc tế.

Cùng với đó, phát triển thị trường KH&CN, sửa đổi, bổ sung quy định việc nhà nước dành ngân sách phát triển mạng lưới các tổ chức trung gian thị trường KH&CN hỗ trợ hoạt động chuyển giao công nghệ, tăng cường hợp tác công tư thu hút nguồn lực xã hội để phát triển các tổ chức trung gian.

Luật cũng tạo động lực tài chính, thể chế, pháp lý cho hoạt động chuyển giao công nghệ. Cho phép khoản chi cho chuyển giao công nghệ được tính là chi phí trừ khi xác định thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp. Ưu tiên thúc đẩy chuyển giao công nghệ đối với công nghệ cao, công nghệ chiến lược, phổ biến công nghệ đến doanh nghiệp nhỏ và vừa hợp tác xã, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh…

"Mở khóa" cho những bài toán khó trong quản lý công nghệ

Trọng tâm của Thông tư số 11/2026/TT-BKHCN nằm ở hệ thống 10 biểu mẫu hồ sơ chuyên biệt, được thiết kế để giải quyết hai mảng nội dung quan trọng trong quản lý công nghệ hiện nay, giúp minh bạch hóa quy trình, tạo điều kiện để các công nghệ mới nhanh chóng được đánh giá, ứng dụng vào thực tiễn. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến thị trường, một điểm yếu lâu nay của hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia.

Thứ nhất, đối với hoạt động thẩm định công nghệ trong trường hợp đặc thù, Thông tư ban hành các biểu mẫu hồ sơ thực hiện thẩm định công nghệ trong trường hợp đạc thù, gồm các công nghệ do tổ chức, cá nhân tự nghiên cứu tạo ra hoặc đầu tư ứng dụng cần có nhu cầu thẩm định, đánh giá xem xét công nghệ kỹ lưỡng từ cơ quan quản lý nhà nước để đảm bảo tính an toàn, hiệu quả, đủ điều kiện để ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh, phù hợp với định hướng phát triển.

Hệ thống biểu mẫu này bao quát toàn bộ quy trình, từ khâu tiếp nhận, đến khâu vận hành Hội đồng, đặc biệt là khâu thực chứng, giúp đảm bảo công nghệ không chỉ nằm trên giấy mà phải có khả năng vận hành ổn định và đạt các chỉ tiêu kỹ thuật chủ yếu. Quy trình này góp phần rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến thị trường.

Thứ hai, cơ chế Nhà nước ưu tiên mua và phổ biến công nghệ được cụ thể hóa với các tiêu chí rõ ràng về giá trị sử dụng, năng lực triển khai, quyền sở hữu trí tuệ và hiệu quả sử dụng ngân sách. Đây là công cụ quan trọng để Nhà nước chủ động tạo lập nguồn cung công nghệ cho các lĩnh vực thiết yếu như quốc phòng, an ninh, y tế, giáo dục, môi trường hay phòng chống thiên tai, dịch bệnh. Đồng thời, chính sách này cũng góp phần lan tỏa công nghệ tới khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thông qua chính sách này nhằm thúc đẩy nguồn cung công nghệ cho thị trường. Đây cũng là một trong những giải pháp để thực hiện mục tiêu của Nghị quyết số 57-NQ/TW về nâng cao năng lực nội sinh, từng bước làm chủ công nghệ lõi.

Thúc đẩy KHCN,ĐMST&CĐS phải lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm của sự phát triển. (Ảnh: VGP).

Luật Chuyển giao công nghệ có hiệu lực từ ngày 01/4/2026 đưa ra nhiều chính sách ưu tiên mới, trong đó có chuyển giao công nghệ cao, công nghệ chiến lược, công nghệ phục vụ dự án quan trọng quốc gia, quốc phòng, an ninh.

Nhà nước ưu tiên áp dụng chính sách ưu đãi về đầu tư, thuế, đất đai, tín dụng cùng các biện pháp khuyến khích khác đối với dự án đầu tư nước ngoài có nội dung chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, phát triển năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo hoặc ứng dụng công nghệ tại Việt Nam.

Nhà nước khuyến khích góp vốn bằng công nghệ được tạo ra từ hoạt động KHCN&ĐMS của tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp tại Việt Nam thông qua các biện pháp hỗ trợ thẩm định giá, xác lập quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng công nghệ hợp pháp.

Nhằm tạo hành lang minh bạch cho việc sử dụng ngân sách nhà nước trong đầu tư công nghệ, Thông tư đã cung cấp mẫu Đề án mua và Báo cáo thẩm định Đề án. 

Để đảm bảo Thông tư có hiệu lực cùng thời điểm với Luật KHCN&ĐMST và Nghị định quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ, quá trình xây dựng Thông tư được thực hiện theo quy trình rút gọn nhưng vẫn đảm bảo tính khoa học, dân chủ, với sự tham gia góp ý của 101 đầu mối từ các Bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp. 

Sự đồng thuận cao trong quá trình xây dựng cho thấy các biểu mẫu hồ sơ được xây dựng đã bám sát nhu cầu thực tiễn và không làm phát sinh thêm các thủ tục hành chính gây khó cho người dân, doanh nghiệp

Tương lai số hóa và đổi mới sáng tạo

Theo Thông tư số 11/2026/TT-BKHCN, các biểu mẫu được thiết kế với cấu trúc rõ ràng, khả năng chuẩn hóa dữ liệu cao, tạo nền tảng cho việc số hóa quy trình tiếp nhận và xử lý hồ sơ trực tuyến trong tương lai gần, phù hợp với chủ trương chuyển đổi số quốc gia, giúp giảm chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả cải cách hành chính.

Hơn thế nữa, việc áp dụng thống nhất các biểu mẫu này sẽ giúp cơ quan quản lý xây dựng được cơ sở dữ liệu về công nghệ một cách khoa học. Trên cơ sở đó, Nhà nước có thể đưa ra những chính sách hỗ trợ, khuyến khích ứng dụng và đổi mới công nghệ chính xác hơn, trúng và đúng đối tượng hơn.

Hiện, Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ KH&CN) cũng đã lên kế hoạch tổ chức phổ biến, tập huấn và hướng dẫn chi tiết để đảm bảo Thông tư được thực hiện thông suốt trên phạm vi cả nước.

Sự ra đời của Thông tư số 11/2026/TT-BKHCN góp phần thúc đẩy doanh nghiệp Việt mạnh dạn đầu tư, làm chủ và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu. Khi các điểm nghẽn về hồ sơ, thủ tục được khơi thông, dòng chảy công nghệ sẽ đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế nước nhà./.

Trung tâm Truyền thông KH&CN