Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng: Chuyển từ 'có hoạt động' sang 'có kết quả' đổi mới sáng tạo

Thông điệp được Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng Hồ Quốc nêu tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026, với chủ đề "Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội" khai mạc sáng 4/10, tại Hà Nội. Ông cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu và khát vọng lớn. Mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là yêu cầu về tốc độ, mà còn đòi hỏi đổi mới phương thức phát triển, tạo ra những động lực tăng trưởng mới.

Theo Phó thủ tướng, đổi mới sáng tạo cần được đo bằng năng suất, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế; hiệu quả quản trị và dịch vụ công; khả năng ứng dụng công nghệ, tạo sản phẩm mới của doanh nghiệp. Với người dân, kết quả cuối cùng là chất lượng cuộc sống được nâng lên.

Ông nhìn nhận, Việt Nam đã có bước tiến đáng ghi nhận về đổi mới sáng tạo, nhưng kết quả chưa tương xứng tiềm năng. Tỷ lệ doanh nghiệp trong nước có hoạt động đổi mới sáng tạo còn thấp. Do đó, cần chuyển từ "có hoạt động đổi mới sáng tạo" sang "có kết quả đổi mới sáng tạo", trong đó doanh nghiệp giữ vị trí trung tâm. Để làm được điều này, các chủ thể cần xác định rõ trọng tâm, trách nhiệm và nguồn lực cho đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp cần tăng đầu tư cho công nghệ, nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới. Trung tâm đổi mới sáng tạo kết nối doanh nghiệp với thị trường, chuyên gia và nhà đầu tư. Các viện, trường cần nâng cao chất lượng nghiên cứu, thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa kết quả và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trước đó, trong phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng, khởi nguồn của những thay đổi là tư duy đổi mới, bắt đầu từ việc nhìn vấn đề quen thuộc bằng góc nhìn mới, đặt câu hỏi trước những điều tưởng như hiển nhiên và tìm cách làm tốt hơn. "Có cách nào tốt hơn? Cần tạo ra điều kiện gì? Chúng ta có thể bắt đầu từ đâu?", ông đặt vấn đề.

Theo Bộ trưởng, chiều sâu của một quốc gia khởi nghiệp nằm ở khả năng nuôi dưỡng sáng kiến và tạo cơ hội để sáng kiến trưởng thành. Tinh thần khởi nghiệp không chỉ cần ở người trẻ, doanh nghiệp và các nhóm nghiên cứu mà cũng cần có trong những tổ chức lâu năm, thể hiện ở khả năng học hỏi và tự làm mới.

Sau lời khai mạc, năm câu chuyện truyền cảm hứng từ góc nhìn đồng hành của các tập đoàn toàn cầu trong việc nâng cao năng lực công nghệ và nguồn nhân lực Việt Nam; đại diện doanh nghiệp và tinh thần dấn thân của một thế hệ trẻ sẵn sàng bắt đầu từ những bài toán thực tiễn để tạo nên những giá trị mới.

Trong đó, Tổng giám đốc Samsung Việt Nam Na Ki Hong, cho rằng, vai trò của doanh nghiệp FDI không nên chỉ được nhìn qua quy mô nhà máy hay kim ngạch xuất khẩu, mà còn ở khả năng hình thành năng lực công nghệ trong nước. Một câu hỏi quan trọng, theo ông, là có bao nhiêu kỹ sư Việt Nam tham gia tạo ra sản phẩm? và bao nhiêu doanh nghiệp Việt đủ năng lực trở thành nhà cung ứng?

Các kỹ sư tại Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Samsung Việt Nam ở Hà Nội đã tham gia phát triển phần mềm cho sản phẩm toàn cầu. Đội ngũ kỹ sư Việt cũng đóng góp vào nhiều thế hệ sản phẩm Samsung. Với ông Na Ki Hong, khi kỹ sư Việt Nam trực tiếp giải quyết bài toán R&D và kết quả được sử dụng trên sản phẩm toàn cầu, năng lực công nghệ mới "thực sự được hình thành và lưu lại".

Từ sản xuất, câu chuyện được mở rộng sang AI và nguồn tri thức. Christopher Nguyễn, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Aitomatic, cho rằng, ngày càng nhiều tri thức được tạo ra và lưu trữ trên môi trường số, trở thành nguồn dữ liệu để máy móc học hỏi. Sự phát triển của AI mở ra cơ hội để những giá trị gắn với ngôn ngữ, văn hóa và tri thức Việt Nam số hóa, lan tỏa và đóng góp vào kho tri thức toàn cầu.

Ông Edward Lim, Giám đốc Quốc gia, NUSX, Đại học Quốc gia Singapore, cho rằng, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo không thể hình thành từ một chương trình riêng lẻ mà cần kết nối nhân tài, cơ chế hỗ trợ và nguồn vốn, tạo thành hành trình từ nghiên cứu đến thị trường.

Singapore đã dành hơn 125 tỷ SGD cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo từ năm 1991. Đầu tư công cho lĩnh vực này chiếm khoảng 1% GDP. Từ kinh nghiệm Singapore, ông Edward Lim gợi ý Việt Nam thúc đẩy luân chuyển nhân tài, xây dựng hệ thống hỗ trợ xuyên suốt từ ý tưởng đến thị trường và dùng vốn công để giảm rủi ro giai đoạn đầu cho startup.

Trong phần chia sẻ của ông Tạ Hồng Phúc, Phó tổng giám đốc Hyphen Deux với câu chuyện về một sản phẩm cụ thể là chip, cho thấy công nghệ phải đi hết con đường đến sản phẩm và khách hàng.

Theo ông Phúc, thành công không chỉ nằm ở việc tạo ra một con chip mà còn ở việc chip được sử dụng, tạo giá trị và tiếp tục được cải tiến. Đổi mới sáng tạo vì vậy gắn với sản phẩm, năng suất, việc làm và doanh thu.

Nhà khởi nghiệp Trần Văn Lực cho rằng, Việt Nam không thiếu người trẻ có năng lực. Họ cần một hệ sinh thái sẵn sàng mở cửa để tham gia những bài toán lớn, đồng hành trong giai đoạn khó khăn và tạo điều kiện để trưởng thành.

Sau phần phát biểu truyền cảm hứng, chương trình được tiếp nối với các hoạt động công bố và trao giải. Mở đầu, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) 2026, trong đó Hà Nội tiếp tục dẫn đầu với 18/52 chỉ số đứng đầu cả nước. Tiếp theo là TP HCM nhờ kết quả phát triển kinh tế xã hội, có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đứng đầu. Top 5 còn có thành phố Hải Phòng, Quảng Ninh và Bắc Ninh.

Tiếp theo là phần trao giải Cuộc thi Sáng kiến khoa học 2026, vinh danh 15 sản phẩm/giải pháp xuất sắc của các tác giả tham dự, trong tổng số gần 700 hồ sơ tham gia giải năm nay. Trong số này "C-HySI - Nền tảng quang học siêu phổ chi phí thấp, tích hợp điện toán biên và học máy" được phát triển bởi tác giả Châu Khắc Bảo Chương, Đại học RMIT - TP HCM, nhận giải nhất hạng mục chuyên, trị giá 100 triệu đồng.

Ở phần trao giải thưởng Sách khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số 2026, trong số 329 tác phẩm tham gia, có 10 tác phẩm được trao giải, gồm: 9 tác phẩm sách in và một tác phẩm sách điện tử, trong đó "Sách Đỏ Việt Nam" nhận giải nhất, trị giá 30 triệu đồng. Nhân dịp này, cá nhân Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trao tặng thêm 70 triệu đồng, nâng tổng giá trị phần thưởng lên 100 triệu đồng.

Sau phần trao giải, nghi thức phát động Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia năm 2026 được thực hiện bởi lãnh đạo Chính phủ cùng đại diện các bộ, ban, ngành đã khép lại chương trình hướng ứng.

Từ năm 2024, ngày 1/10 hàng năm được Chính phủ chọn là Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia. Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành địa phương ban hành kế hoạch tổ chức các hoạt động.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, Ngày hội đổi mới sáng tạo Quốc gia năm 2026 không chỉ là sự kiện chính trị - xã hội nhằm lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo trong toàn xã hội mà còn là khẳng định của Chính phủ, Thủ tướng, trong việc thực hiện Nghị quyết số 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số Quốc gia và Nghị quyết số 19 về mô hình phát triển mới của Việt Nam. 2026 là năm hành động, chuyển mạnh từ "xây dựng thể chế" sang "tổ chức thực thi", từ chủ trương, chính sách đến hành động và kết quả cụ thể; phát huy sức sáng tạo của người dân, doanh nghiệp, nhà khoa học và toàn xã hội, đưa đổi mới sáng tạo trở thành động lực thiết thực của mô hình tăng trưởng mới.

Trọng Đạt